ദുനിയാവിലെ നമ്മുടെ ജീവിതം വളരെ ചെറുതാണ്. എന്നാൽ ഈ ചെറിയ ജീവിതത്തിൽ നാം നേരിടേണ്ടി വരുന്ന പരീക്ഷണങ്ങൾ ചെറുതല്ല. കാലം അവസാനത്തോട് അടുക്കുംതോറും നമ്മുടെ ഈമാനിനെ (വിശ്വാസത്തെ) വേരോടെ പിഴുതെറിയാൻ പോന്ന വലിയ കുഴപ്പങ്ങൾ (ഫിത്നകൾ) വരാനിരിക്കുന്നുണ്ട്. ആദം നബി (അ) മുതൽ ലോകാവസാനം വരെയുള്ള മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ അല്ലാഹു ഇറക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷണമാണ് ‘ദജ്ജാൽ’ എന്ന മഹാവിപത്ത്.
ഏതൊരു പ്രവാചകനും തങ്ങളുടെ സമുദായത്തിന് ദജ്ജാലിനെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാതെ പോയിട്ടില്ല. അത്രത്തോളം ഭയാനകമാണ് അവന്റെ വരവ്. നാം ജീവിക്കുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ദജ്ജാലിന്റെ വരവിന്റെ പല അടയാളങ്ങളും നാം കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ആരാണ് ദജ്ജാൽ? അവന്റെ ചരിത്രമെന്താണ്? അവനെ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം? അവനിൽ നിന്ന് നമ്മുടെയും നമ്മുടെ മക്കളുടെയും ഈമാൻ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് വളരെ ഗൗരവത്തോടെ നാം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ആരാണ് ദജ്ജാൽ? എങ്ങനെയിരിക്കും അവനെ കാണാൻ?
‘ദജ്ജാൽ’ എന്ന അറബി വാക്കിന്റെ അർത്ഥം കള്ളം പറയുന്നവൻ, വഞ്ചകൻ, യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ മറച്ചുവെക്കുന്നവൻ എന്നൊക്കെയാണ്. അവൻ വലിയൊരു അമാനുഷിക ജീവിയൊന്നുമല്ല, മറിച്ച് ആദം നബിയുടെ സന്തതികളിൽ പെട്ട ഒരു മനുഷ്യൻ തന്നെയാണ്. എന്നാൽ അല്ലാഹു അവന് ചില അസാധാരണമായ കഴിവുകൾ നൽകി ഭൂമിയിലേക്ക് അയക്കും. അത് മനുഷ്യരുടെ ഈമാൻ പരിശോധിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്.
മുത്തുനബി (ﷺ) ദജ്ജാലിന്റെ രൂപം വളരെ കൃത്യമായി നമുക്ക് വരച്ചുകാണിച്ചു തന്നിട്ടുണ്ട്:
- അവൻ ചുവന്ന നിറമുള്ളവനും തടിച്ച ശരീരപ്രകൃതിയുള്ളവനുമായിരിക്കും.
- അവന്റെ തലമുടി വളരെ ചുരുണ്ടതായിരിക്കും.
- അവന്റെ വലത് കണ്ണ് അന്ധമായിരിക്കും. ആ കണ്ണ് ഉന്തിയ ഒരു മുന്തിരിപ്പഴം പോലെ പുറത്തേക്ക് തള്ളിനിൽക്കുന്നതായിരിക്കും എന്ന് ഹദീസുകളിൽ കാണാം.
- അവന്റെ രണ്ട് കണ്ണുകൾക്കിടയിൽ, അതായത് നെറ്റിയിൽ ‘കാഫിർ’ (ك ف ر – സത്യനിഷേധി) എന്ന് കൃത്യമായി എഴുതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാകും. അറബി വായിക്കാൻ അറിയുന്നവനും അല്ലാത്തവനുമായ എല്ലാ യഥാർത്ഥ സത്യവിശ്വാസികൾക്കും അത് വായിക്കാൻ കഴിയും. എന്നാൽ ഈമാൻ ഇല്ലാത്തവർക്ക് അത് കാണാൻ കഴിയില്ല.
ദജ്ജാലിന്റെ ചരിത്രം: തമീമുദ്ദാരി (റ) വിന്റെ അനുഭവം

ദജ്ജാൽ ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ്? ഈ ചോദ്യത്തിന് ചരിത്രത്തിൽ വ്യക്തമായ ഉത്തരമുണ്ട്. സഹീഹ് മുസ്ലിമിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട, ഫാത്തിമ ബിൻത് ഖൈസ് (റ) വിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഹദീസുണ്ട്. ക്രിസ്ത്യാനിയായിരുന്ന, പിന്നീട് ഇസ്ലാം സ്വീകരിച്ച തമീമുദ്ദാരി (റ) എന്ന സ്വഹാബി നബി (ﷺ) യോട് പറഞ്ഞ ഒരു യാത്രാവിവരണമാണിത്.
ഒരിക്കൽ തമീമുദ്ദാരി (റ) വും മറ്റ് മുപ്പത് ആളുകളും കൂടി കടലിലൂടെ ഒരു കപ്പൽ യാത്ര പോയി. വലിയ തിരമാലകളിൽ പെട്ട് ആഴ്ചകളോളം അവർ കടലിൽ വഴിതെറ്റി അലഞ്ഞു. ഒടുവിൽ സൂര്യനസ്തമിക്കുന്ന സമയത്ത് അവർ ഒരു അജ്ഞാത ദ്വീപിൽ ചെന്നെത്തി. അവിടെ വെച്ച് ശരീരം മുഴുവൻ രോമമുള്ള ഭയാനകമായ ഒരു ജീവിയെ അവർ കണ്ടു. അതിന്റെ തലയേത് വാലേത് എന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത വിധം രോമങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. അതിനോട് “നീ ആരാണ്?” എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, “ഞാൻ ജസ്സാസയാണ് (ചാരപ്പണി ചെയ്യുന്നവൾ)” എന്ന് അത് മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നിട്ട് ആ ജീവി അവരോട് പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ ആ കാണുന്ന പള്ളിയിലേക്ക് പോവുക, അവിടെ ഒരാൾ നിങ്ങളുടെ വിവരങ്ങൾ അറിയാൻ കാത്തിരിക്കുന്നുണ്ട്.”
അവർ ഭയത്തോടെ ആ പള്ളിയിലേക്ക് ചെന്നു. അവിടെയൊരു ഭീകരനായ മനുഷ്യനെ അവർ കണ്ടു. അവന്റെ കൈകൾ കഴുത്തിനോട് ചേർത്ത് ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കാൽമുട്ടുകൾ മുതൽ കണങ്കാൽ വരെ ഇരുമ്പ് ചങ്ങലകളാൽ ബന്ധിതനായിരുന്നു. അവൻ ഇവരോട് ചില ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു:
- ബയ്സാനിലെ ഈന്തപ്പനകൾ: “ബയ്സാനിലെ (ഫലസ്തീനിലെ ഒരു പ്രദേശം) ഈന്തപ്പനകൾ കായ്ക്കുന്നുണ്ടോ?” അവർ പറഞ്ഞു: “ഉണ്ട്.” അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: “അത് കായ്ക്കാതിരിക്കാൻ സമയമായിരിക്കുന്നു.”
- തബരിയ്യാ തടാകം: “തബരിയ്യാ തടാകത്തിൽ (Sea of Galilee) ഇപ്പോൾ വെള്ളമുണ്ടോ?” അവർ പറഞ്ഞു: “ഉണ്ട്.” അവൻ പറഞ്ഞു: “അതിലെ വെള്ളം വറ്റാൻ സമയമായിരിക്കുന്നു.”
- സുഗർ നീരുറവ: “സുഗർ എന്ന നീരുറവയിൽ വെള്ളമുണ്ടോ? ആളുകൾ അത് ഉപയോഗിച്ച് കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ടോ?” അവർ അതെ എന്ന് മറുപടി നൽകി.
- പ്രവാചകന്റെ വരവ്: “ഉമ്മിയ്യായ (എഴുത്തും വായനയും അറിയാത്ത) പ്രവാചകൻ മക്കയിൽ വന്നിട്ടുണ്ടോ? ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിച്ചോ?” അവർ പറഞ്ഞു: “അതെ, അദ്ദേഹം മക്കയിൽ നിന്ന് മദീനയിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു, ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തെ അനുസരിക്കുന്നുണ്ട്.”
ഇതുകേട്ടപ്പോൾ ആ മനുഷ്യൻ പറഞ്ഞു: “അദ്ദേഹത്തെ അനുസരിക്കുന്നതാണ് അവർക്ക് നല്ലത്. ഇനി ഞാൻ ആരാണെന്ന് പറയാം. ഞാനാണ് മസീഹുദ്ദജ്ജാൽ. എനിക്ക് പുറത്തിറങ്ങാൻ അനുവാദം ലഭിക്കുന്ന സമയം അടുത്തിരിക്കുന്നു. ഞാൻ പുറത്തിറങ്ങിയാൽ നാൽപ്പത് ദിവസം കൊണ്ട് ഭൂമിയിലെ എല്ലാ നാടുകളിലും ഞാൻ സഞ്ചരിക്കും. മക്കയും ത്വയ്ബയും (മദീന) ഒഴികെ. അവിടെ പ്രവേശിക്കുന്നത് എനിക്ക് വിലക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഞാൻ അവിടെ പ്രവേശിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴെല്ലാം വാളുമേന്തി മലക്കുകൾ എന്നെ തടയും.”
ഈ സംഭവം കേട്ടയുടനെ മുത്തുനബി (ﷺ) മിമ്പറിൽ കയറി ജനങ്ങളെ വിളിച്ചുകൂട്ടി ദജ്ജാലിന്റെ ഈ ചരിത്രം അവർക്ക് വിവരിച്ചുകൊടുത്തു. നബി (ﷺ) തന്റെ വടി മിമ്പറിൽ അടിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: “ഇതാണ് ത്വയ്ബ, ഇതാണ് ത്വയ്ബ (മദീന). ദജ്ജാൽ ഇപ്പോൾ സിറിയൻ കടലിലോ അല്ലെങ്കിൽ യമൻ കടലിലോ ആണുള്ളത്. അല്ല, അവൻ കിഴക്ക് ഭാഗത്താണ്, കിഴക്ക് ഭാഗത്താണ്.”
ദജ്ജാലിന്റെ വരവിന് മുമ്പുള്ള ഭയാനകമായ അടയാളങ്ങൾ
ദജ്ജാൽ പെട്ടെന്നൊരു സുപ്രഭാതത്തിൽ പൊട്ടിവീഴുകയല്ല ചെയ്യുക. അവന്റെ വരവിന് മുമ്പ് ലോകത്ത് വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കും.
- കൊടിയ വരൾച്ചയും ദാരിദ്ര്യവും: ദജ്ജാൽ പുറപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പുള്ള മൂന്ന് വർഷം ലോകത്ത് കടുത്ത ക്ഷാമം അനുഭവപ്പെടും. ഒന്നാം വർഷം ആകാശത്തോട് മഴ പെയ്യാതിരിക്കാനും ഭൂമിയോട് വിളവ് തരാതിരിക്കാനും അല്ലാഹു കൽപ്പിക്കും (മൂന്നിലൊന്ന് മഴയും വിളവും കുറയും). രണ്ടാം വർഷം അത് മൂന്നിൽ രണ്ടാകും. മൂന്നാം വർഷം ആകാശത്തുനിന്ന് ഒരു തുള്ളി മഴ പോലും പെയ്യില്ല, ഭൂമിയിൽ ഒരു ചെടി പോലും മുളക്കില്ല. മൃഗങ്ങളെല്ലാം ചത്തൊടുങ്ങും.
- ദീനിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവില്ലായ്മ: ആളുകൾക്ക് മതപരമായ അറിവുകൾ തീരെ ഇല്ലാത്ത, പണ്ഡിതന്മാർ കുറഞ്ഞ ഒരു കാലത്തായിരിക്കും അവൻ പുറപ്പെടുക.
- അറബ് നാട്ടിലെ യുദ്ധങ്ങൾ: വലിയ യുദ്ധങ്ങൾക്കും കുഴപ്പങ്ങൾക്കും ശേഷമായിരിക്കും ദജ്ജാലിന്റെ ആഗമനം.
ദജ്ജാലിന്റെ കഴിവുകളും വലിയ ഫിത്നയും
ക്ഷാമത്താൽ വലയുന്ന ജനങ്ങൾക്കിടയിലേക്കാണ് ലോകരക്ഷിതാവാണെന്ന് വാദിച്ചുകൊണ്ട് ദജ്ജാൽ കടന്നുവരിക. അല്ലാഹു അവന് ചില അത്ഭുതങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള കഴിവ് നൽകും. അവനെ വിശ്വസിക്കുന്നവർക്ക് വേണ്ടി അവൻ ആകാശത്തുനിന്ന് മഴ പെയ്യിക്കും, അവരുടെ ഭൂമിയിൽ സമൃദ്ധമായി കൃഷി ഉണ്ടാകും, അവരുടെ മൃഗങ്ങൾ പാൽ ചുരത്തും. എന്നാൽ അവനെ അവിശ്വസിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ മുസ്ലിങ്ങളുടെ ഭൂമിയിൽ കൊടിയ വരൾച്ചയും പട്ടിണിയുമായിരിക്കും.
ദജ്ജാലിന്റെ കൂടെ സ്വർഗ്ഗവും നരകവുമുണ്ടാകും. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ സ്വർഗ്ഗം എന്ന് പറയുന്നത് നരകവും (തീയും), അവൻ നരകമെന്ന് പറയുന്നത് സ്വർഗ്ഗവുമാണ് (തണുത്ത വെള്ളം). ഈമാൻ ഉറപ്പുള്ള ഒരു വിശ്വാസി അവന്റെ നരകത്തിലേക്ക് ചാടാൻ തയ്യാറാകണം, അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ സമാധാനമായിരിക്കും.
കൂടാതെ, മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മായാജാലം അവൻ കാണിക്കും. ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ ചെന്ന് ഒരാളോട് അവൻ ചോദിക്കും: “ഞാൻ നിന്റെ മരിച്ചുപോയ മാതാപിതാക്കളെ ജീവിപ്പിച്ചു തന്നാൽ നീ എന്നെ റബ്ബായി അംഗീകരിക്കുമോ?” ആ മനുഷ്യൻ സമ്മതിക്കും. അപ്പോൾ രണ്ട് ശൈത്താന്മാർ അവന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ രൂപത്തിൽ വന്ന് പറയും: “മകനേ, നീ ഇവനെ പിൻപറ്റുക, ഇവനാണ് നിന്റെ റബ്ബ്.” പട്ടിണികൊണ്ടും ഭയം കൊണ്ടും ഈമാൻ ദുർബലരായ വലിയൊരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ ഇത് വിശ്വസിച്ച് അവനെ പിൻപറ്റും. അല്ലാഹു കാക്കട്ടെ! ഇസ്ഫഹാനിലെ (ഇറാൻ) എഴുപതിനായിരം ജൂതന്മാർ അവനെ അനുഗമിക്കുമെന്നും ഹദീസുകളിലുണ്ട്.
എവിടെയെല്ലാം ദജ്ജാൽ പ്രവേശിക്കില്ല?
ഭൂമിയിൽ ദജ്ജാൽ പ്രവേശിക്കാത്ത ഒരു ഗ്രാമമോ പട്ടണമോ ബാക്കിയുണ്ടാകില്ല, മക്കയും മദീനയും ഒഴികെ. അവിടെ ഓരോ കവാടങ്ങളിലും നഗ്നമായ വാളുകളുമായി മലക്കുകൾ കാവലുണ്ടാകും. ദജ്ജാൽ മദീനയുടെ അതിർത്തിയിൽ വന്ന് താവളമടിക്കും. അപ്പോൾ മദീന മൂന്ന് തവണ വിറകൊള്ളും (ഭൂകമ്പം ഉണ്ടാകും). ആ സമയം മദീനയിലുള്ള എല്ലാ കപടവിശ്വാസികളും (മുനാഫിഖുകൾ) ഭയന്ന് പുറത്തുചാടുകയും അവർ ദജ്ജാലിന്റെ കൂടെ ചേരുകയും ചെയ്യും. യഥാർത്ഥ ഈമാനുള്ളവർ മാത്രം മദീനയിൽ സുരക്ഷിതരായി അവശേഷിക്കും.
തുടർന്ന് നാൽപ്പത് ദിവസമാണ് ദജ്ജാൽ ഭൂമിയിലുണ്ടാകുക. അതിൽ ആദ്യത്തെ ദിവസം ഒരു വർഷം പോലെയും, രണ്ടാമത്തെ ദിവസം ഒരു മാസം പോലെയും, മൂന്നാമത്തെ ദിവസം ഒരാഴ്ച പോലെയുമായിരിക്കും. ബാക്കിയുള്ള ദിവസങ്ങൾ സാധാരണ ദിവസങ്ങൾ പോലെയും കടന്നുപോകും.
ദജ്ജാലിന്റെ അന്ത്യം
ദജ്ജാലിന്റെ അഴിഞ്ഞാട്ടം അതിന്റെ പാരമ്യത്തിൽ എത്തുമ്പോഴാണ് അല്ലാഹു ഈസാ നബി (അ) യെ ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറക്കുക. സിറിയയിലെ ഡമസ്കസിലുള്ള വെളുത്ത മിനാരത്തിന് സമീപം രണ്ട് മലക്കുകളുടെ ചിറകുകളിൽ കൈകൾ വെച്ചുകൊണ്ടാണ് അവിടുന്ന് ഇറങ്ങിവരിക. ഈസാ നബി (അ) യുടെ ശ്വാസം ഏൽക്കുന്ന കാഫിറുകൾ അപ്പോൾ തന്നെ നശിച്ചുപോകും.
മസ്ജിദുൽ അഖ്സയുടെ അടുത്തുള്ള ‘ലുദ്ദ്’ (Ludd – ഇന്നത്തെ ഇസ്രായേലിലുള്ള ഒരു പ്രദേശം) എന്ന കവാടത്തിൽ വെച്ച് ഈസാ നബി (അ) ദജ്ജാലിനെ നേരിടും. ഈസാ നബിയെ കാണുമ്പോൾ തന്നെ, ഉപ്പുവെള്ളത്തിൽ ലയിച്ചുചേരുന്നതുപോലെ ദജ്ജാൽ ഉരുകാൻ തുടങ്ങും. അവിടെവെച്ച് ഈസാ നബി (അ) തന്റെ കുന്തം ഉപയോഗിച്ച് ദജ്ജാലിനെ വധിക്കുകയും ലോകത്ത് നീതിയും സമാധാനവും പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യും.
ദജ്ജാലിൽ നിന്ന് രക്ഷനേടാൻ നാം എന്ത് ചെയ്യണം?
പ്രിയമുള്ളവരേ, ദജ്ജാലിന്റെ ഫിത്ന കേവലം ഒരു കഥയായി കണ്ട് തള്ളിക്കളയാനുള്ളതല്ല. നമ്മുടെ ഹൃദയത്തെ ഭയപ്പെടുത്തേണ്ട ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണത്. അവനിൽ നിന്ന് കാവൽ നേടാൻ മുത്തുനബി (ﷺ) പഠിപ്പിച്ച കൃത്യമായ പരിഹാരങ്ങളുണ്ട്:
- സൂറത്തുൽ കഹ്ഫ്: ദജ്ജാലിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും വലിയ രക്ഷാകവചമാണ് സൂറത്തുൽ കഹ്ഫ്. നബി (ﷺ) പറഞ്ഞു: “ആരെങ്കിലും സൂറത്തുൽ കഹ്ഫിലെ ആദ്യത്തെ പത്ത് ആയത്തുകൾ മനഃപാഠമാക്കിയാൽ അവൻ ദജ്ജാലിന്റെ ഫിത്നയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കപ്പെടും.” ചില റിപ്പോർട്ടുകളിൽ അവസാനത്തെ പത്ത് ആയത്തുകൾ എന്നും കാണാം. എല്ലാ വെള്ളിയാഴ്ചകളിലും കഹ്ഫ് പാരായണം ചെയ്യുന്നത് നാം നിർബന്ധമായും ശീലമാക്കുക.
- നമസ്കാരത്തിലെ ദുആ: ഓരോ ഫർള് നിസ്കാരത്തിലും അത്തഹിയ്യാത്തിന് ശേഷം സലാം വീട്ടുന്നതിന് മുമ്പായി ഈ ദുആ നാം പതിവാക്കുക:
- അറബി: اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ
- ഉച്ചാരണം: അല്ലാഹുമ്മ ഇന്നീ അഊദുബിക മിൻ അദാബി ജഹന്നം, വമിൻ അദാബിൽ ഖബർ, വമിൻ ഫിത്നതിൽ മഹ്യാ വൽ മമാത്, വമിൻ ശർറി ഫിത്നതിൽ മസീഹിദ്ദജ്ജാൽ.
- അർത്ഥം: അല്ലാഹുവേ, നരകശിക്ഷയിൽ നിന്നും, ഖബറിലെ ശിക്ഷയിൽ നിന്നും, ജീവിതത്തിലെയും മരണത്തിലെയും കുഴപ്പങ്ങളിൽ നിന്നും, മസീഹുദ്ദജ്ജാലിന്റെ വലിയ കുഴപ്പത്തിൽ (ഫിത്നയിൽ) നിന്നും ഞാൻ നിന്നോട് കാവൽ തേടുന്നു.
- ഈമാൻ വർദ്ധിപ്പിക്കുക: ദജ്ജാൽ വരുമ്പോൾ അവന്റെ നെറ്റിയിലെ ‘കാഫിർ’ എന്നെഴുതിയത് വായിക്കാൻ കഴിയുന്നത് മുഅ്മിനിന് മാത്രമാണ്. നമ്മുടെ ഹൃദയത്തിൽ അല്ലാഹുവിനോടുള്ള വിശ്വാസവും സ്നേഹവും ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുക. നമ്മുടെ മക്കൾക്കും ഈ ചരിത്രങ്ങൾ പറഞ്ഞുകൊടുക്കുക.
അല്ലാഹു സുബ്ഹാനഹു വതആല നമ്മെയും നമ്മുടെ കുടുംബത്തെയും വരാനിരിക്കുന്ന എല്ലാ കുഴപ്പങ്ങളിൽ നിന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് ദജ്ജാലിന്റെ കൊടിയ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നും കാത്തുരക്ഷിക്കുമാറാകട്ടെ. യഥാർത്ഥ ഈമാനോടുകൂടി ജീവിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മുത്തുനബി (ﷺ) യുടെ കൂടെ ഒന്നിക്കാൻ അല്ലാഹു നമുക്കെല്ലാവർക്കും ഭാഗ്യം നൽകട്ടെ… ആമീൻ യാ റബ്ബൽ ആലമീൻ.

2 thoughts on “ദജ്ജാലിന്റെ ചരിത്രവും അവസാനകാലത്തെ അടയാളങ്ങളും”