ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ് (റ)

ആമുഖം

രണ്ടര വർഷം. ഒരു ഭരണാധികാരിക്ക് ലോകത്തെ മാറ്റാൻ അത് വളരെ കുറഞ്ഞ സമയമാണ്. പക്ഷേ ആ ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട് ഇസ്‌ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ മായാത്ത മുദ്ര പതിപ്പിച്ച ഒരു ഭരണാധികാരിയുണ്ട്: ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ് (റ). ഖുലഫാഉർറാശിദീന്റെ വഴിയിൽ ഭരിച്ചതിനാൽ പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ “അഞ്ചാം ഖലീഫ” എന്ന് വിളിച്ചു.

സക്കാത്ത് വാങ്ങാൻ ആളെ കിട്ടാതെ വന്ന കാലം എന്നൊക്കെ നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ആ കഥകളുടെ പിന്നിലെ മനുഷ്യൻ ആരായിരുന്നു എന്ന് നോക്കാം.

ആദ്യകാല ജീവിതം

ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ് ബിൻ മർവാൻ ബിൻ അൽ ഹകം എന്നാണ് പൂർണ നാമം. ഹിജ്റ 61-ൽ (ക്രി. 681) മദീനയിൽ ജനിച്ചു എന്നാണ് പ്രബലമായ അഭിപ്രായം (ഹിജ്റ 63 എന്നും ഈജിപ്തിലെ ഹുൽവാൻ എന്നും അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്). പിതാവ് അബ്ദുൽ അസീസ് ബിൻ മർവാൻ ഇരുപത് വർഷത്തോളം ഈജിപ്തിന്റെ ഗവർണറായിരുന്നു.

മാതാവ് ഉമ്മു ആസ്വിം, ഉമർ ബിൻ ഖത്ത്വാബ് (റ)യുടെ മകൻ ആസ്വിമിന്റെ മകളാണ്. അതായത് രണ്ടാം ഖലീഫ ഉമർ (റ) അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉമ്മയുടെ വല്ലിപ്പയാണ്. ആ ഉമറിന്റെ നീതി ഈ ഉമറിലും തെളിഞ്ഞുകണ്ടു.

ചെറുപ്പത്തിൽ ഒരു കുതിര ചവിട്ടി നെറ്റിയിൽ മുറിവേറ്റതിനാൽ “അശജ്ജു ബനീ ഉമയ്യ” (ബനൂ ഉമയ്യയിലെ മുറിവുള്ളവൻ) എന്ന് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടു.

പിതാവ് അദ്ദേഹത്തെ പഠനത്തിനായി മദീനയിലേക്ക് അയച്ചു. അവിടെ സ്വാലിഹ് ബിൻ കൈസാൻ എന്ന പണ്ഡിതന്റെ ശിക്ഷണത്തിൽ വളർന്നു. ഉബൈദുല്ലാഹ് ബിൻ അബ്ദില്ലാഹ് ബിൻ ഉത്ബ, സഈദ് ബിൻ മുസയ്യിബ് തുടങ്ങിയ മദീനയിലെ മഹാ പണ്ഡിതന്മാരിൽ നിന്ന് ഇൽമ് നേടി. ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഖുർആൻ മനഃപാഠമാക്കി.

എന്നാൽ രാജകുടുംബാംഗമെന്ന നിലയിൽ യൗവനത്തിൽ അദ്ദേഹം സുഖലോലുപമായ ജീവിതമാണ് നയിച്ചിരുന്നത്. ഏറ്റവും നല്ല വസ്ത്രവും സുഗന്ധവും. അദ്ദേഹം നടന്നുപോകുന്ന വഴിയിൽ സുഗന്ധം നിലനിൽക്കുമായിരുന്നു എന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു.

പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ

മദീനയുടെ ഗവർണർ

ഖലീഫ വലീദ് ബിൻ അബ്ദിൽ മലിക് ഹിജ്റ 87-ൽ അദ്ദേഹത്തെ മദീനയുടെ ഗവർണറായി നിയമിച്ചു. ചുമതലയേറ്റ ഉടനെ മദീനയിലെ പത്ത് പ്രമുഖ ഫുഖഹാഇനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. അവരുമായി കൂടിയാലോചിക്കാതെ ഒരു തീരുമാനവും എടുക്കില്ലെന്നും, ആരെങ്കിലും അനീതി ചെയ്യുന്നത് കണ്ടാൽ തന്നെ അറിയിക്കണമെന്നും പറഞ്ഞു. ഈ കാലത്ത് വലീദിന്റെ കൽപ്പന പ്രകാരം മസ്ജിദുന്നബവി വിപുലീകരിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലാണ്.

ഖിലാഫത്ത് ഏൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു

ഹിജ്റ 99-ൽ ഖലീഫ സുലൈമാൻ ബിൻ അബ്ദിൽ മലിക് മരണക്കിടക്കയിൽ വെച്ച്, പണ്ഡിതനായ റജാഅ് ബിൻ ഹൈവയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസിനെ പിൻഗാമിയായി എഴുതിവെച്ചു. വസ്വിയ്യത്ത് വായിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഞെട്ടിപ്പോയി. “ഇന്നാ ലില്ലാഹി വ ഇന്നാ ഇലൈഹി റാജിഊൻ” എന്ന് ചൊല്ലി.

ജനങ്ങളെ വിളിച്ചുകൂട്ടി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “എന്റെ അഭിപ്രായമോ ആവശ്യമോ ചോദിക്കാതെ എനിക്ക് ഈ ഭാരം ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എനിക്ക് നൽകിയ ബൈഅത്ത് ഞാൻ ഒഴിവാക്കിത്തരുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഒരാളെ തിരഞ്ഞെടുത്തോളൂ.” എന്നാൽ ജനങ്ങൾ ഒന്നടങ്കം “ഞങ്ങൾ താങ്കളെ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു” എന്ന് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.

ജീവിതം അടിമുടി മാറുന്നു

ഖലീഫയായ ആ ദിവസം മുതൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം പൂർണമായി മാറി. രാജകീയ വാഹനങ്ങൾ തിരിച്ചയച്ചു. തനിക്കും കുടുംബത്തിനും ലഭിച്ചിരുന്ന ഭൂമിയും സ്വത്തുക്കളും ബൈത്തുൽ മാലിലേക്ക് തിരിച്ചുനൽകി. ഭാര്യ ഫാത്വിമ ബിൻത് അബ്ദിൽ മലിക്കിനോട് അവരുടെ ആഭരണങ്ങൾ പൊതുഖജനാവിലേക്ക് കൊടുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു, അല്ലെങ്കിൽ തന്നെ വിട്ടുപോകാം എന്നും. അവർ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം നിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.

ബനൂ ഉമയ്യ കുടുംബാംഗങ്ങൾ അന്യായമായി കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്ന സ്വത്തുക്കൾ അവകാശികൾക്ക് തിരിച്ചുനൽകാൻ അദ്ദേഹം ഉത്തരവിട്ടു. സ്വന്തം കുടുംബക്കാരുടെ കടുത്ത എതിർപ്പ് ഉണ്ടായിട്ടും അദ്ദേഹം പിന്മാറിയില്ല.

നീതിയുടെ ഭരണം

അന്യായമായ നികുതികൾ എടുത്തുകളഞ്ഞു. ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ചവരിൽ നിന്ന് മുമ്പ് ജിസ്‌യ വാങ്ങിയിരുന്ന അന്യായം അവസാനിപ്പിച്ചു. “അല്ലാഹു മുഹമ്മദ് (സ)യെ ഹിദായത്തിന് വേണ്ടിയാണ് അയച്ചത്, നികുതി പിരിക്കാനല്ല” എന്ന് അദ്ദേഹം ഒരു ഗവർണർക്ക് എഴുതി.

അനീതി കാണിച്ച ഗവർണർമാരെ നീക്കി, തഖ്‌വയുള്ളവരെ നിയമിച്ചു. ജുമുഅ ഖുതുബകളിൽ അലി (റ)യെ ആക്ഷേപിക്കുന്ന ഉമവീ കാലത്തെ ദുഷിച്ച രീതി നിർത്തലാക്കി. പകരം “ഇന്നല്ലാഹ യഅ്മുറു ബിൽ അദ്‌ലി വൽ ഇഹ്സാൻ…” (16:90) എന്ന ആയത്ത് ഓതുന്ന രീതി കൊണ്ടുവന്നു. ഇന്നും നമ്മുടെ നാട്ടിലെ പള്ളികളിൽ രണ്ടാം ഖുതുബയുടെ അവസാനം ഈ ആയത്ത് കേൾക്കുന്നുണ്ട്.

ഭരണത്തിന്റെ ഫലമായി ജനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി വളരെ മെച്ചപ്പെട്ടു. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ സകാത്ത് വാങ്ങാൻ അർഹരായവരെ കണ്ടെത്താൻ പ്രയാസമായി എന്ന് യഹ്‌യ ബിൻ സഈദിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് (ഇബ്നു അബ്ദിൽ ഹകം, സീറത്തു ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ്).

വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ സൂക്ഷ്മത

പൊതുകാര്യങ്ങൾക്കായി ഖജനാവിന്റെ വിളക്ക് ഉപയോഗിക്കുകയും സ്വന്തം കാര്യം സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങിയാൽ അത് അണച്ച് സ്വന്തം വിളക്ക് കത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു എന്ന സംഭവം പ്രസിദ്ധമാണ്. രാത്രികളിൽ ഏറെ കരഞ്ഞ് പ്രാർഥിക്കുമായിരുന്നു. ജനങ്ങളുടെ ഭാരം ഓർത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം ക്ഷയിച്ചുപോയി.

ഹസനുൽ ബസ്വരിയുമായുള്ള കത്തിടപാടുകൾ

ഖലീഫയായ ഉടനെ അദ്ദേഹം അന്നത്തെ മഹാ പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായ ഹസനുൽ ബസ്വരി (റ)ക്ക് കത്തെഴുതി, നീതിമാനായ ഭരണാധികാരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ വിശദീകരിച്ച് തരണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആ മറുപടി ഇന്നും ചരിത്രഗ്രന്ഥങ്ങളിലുണ്ട്. നീതിമാനായ ഭരണാധികാരി ആട്ടിൻകൂട്ടത്തെ സ്നേഹത്തോടെ മേയ്ക്കുന്ന ഇടയനെപ്പോലെയാണ്, മക്കളോട് കരുണയുള്ള പിതാവിനെപ്പോലെയാണ്, അനാഥരുടെ സംരക്ഷകനാണ് എന്നൊക്കെ അദ്ദേഹം എഴുതി. ഈ ഉപദേശങ്ങൾ ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ് (റ) തന്റെ ഭരണത്തിന്റെ വഴികാട്ടിയാക്കി. പണ്ഡിതന്മാരെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ അലങ്കാരമായല്ല, ഉപദേശകരായാണ് അദ്ദേഹം കണ്ടത്. റജാഅ് ബിൻ ഹൈവ, മൈമൂൻ ബിൻ മിഹ്റാൻ തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതന്മാർ എപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്നു.

ദിമ്മികളോടും നീതി

മുസ്‌ലിംകളോട് മാത്രമല്ല, ഇസ്‌ലാമിക ഭരണത്തിന് കീഴിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ക്രൈസ്തവരോടും ജൂതരോടും അദ്ദേഹം നീതി പാലിച്ചു. അന്യായമായി പിടിച്ചെടുത്ത അവരുടെ ആരാധനാലയങ്ങളും സ്വത്തുക്കളും സംബന്ധിച്ച പരാതികൾ പരിശോധിച്ച് പരിഹാരം നൽകി. വാർധക്യം ബാധിച്ച് ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത ദിമ്മികൾക്ക് ബൈത്തുൽ മാലിൽ നിന്ന് സഹായം നൽകാൻ ഗവർണർമാർക്ക് നിർദേശം നൽകിയതായും ചരിത്രകാരന്മാർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. നീതി എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയം.

വഫാത്ത്

ഹിജ്റ 101 റജബിൽ (ക്രി. 720 ഫെബ്രുവരി), സിറിയയിലെ ഹിംസിനടുത്തുള്ള ദൈർ സിംആനിൽ വെച്ച് 39-40 വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം വഫാത്തായി. ഏകദേശം രണ്ട് വർഷവും അഞ്ച് മാസവും മാത്രമായിരുന്നു ഭരണം. വിഷം നൽകപ്പെട്ടതാണ് മരണകാരണം എന്ന് പല ചരിത്രകാരന്മാരും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മരിക്കുമ്പോൾ മക്കൾക്ക് വേണ്ടി വലിയ സമ്പത്തൊന്നും അദ്ദേഹം ബാക്കിവെച്ചിരുന്നില്ല. “എന്റെ മക്കൾ സ്വാലിഹുകളാണെങ്കിൽ അല്ലാഹു അവരെ സംരക്ഷിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റിന് സഹായകമായ സമ്പത്ത് ഞാൻ അവർക്ക് ബാക്കിവെക്കില്ല” എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.

സംഭാവനകളും പൈതൃകവും

ഹദീസ് ക്രോഡീകരണം. ഇൽമ് നഷ്ടപ്പെട്ടുപോകുമോ എന്ന് ഭയന്ന് ഹദീസുകൾ ഔദ്യോഗികമായി എഴുതി ശേഖരിക്കാൻ മദീനയിലെ ഗവർണർ അബൂബക്കർ ബിൻ ഹസ്മിന് അദ്ദേഹം കത്തെഴുതി. ഇമാം ബുഖാരി (റ) തന്റെ സ്വഹീഹിൽ “ഇൽമ് എങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെടുന്നു” എന്ന അധ്യായത്തിൽ ഇത് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇമാം ഇബ്നു ശിഹാബ് അസ്സുഹ്‌രിയെയും ഈ ദൗത്യത്തിന് പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ഹദീസ് ക്രോഡീകരണത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക തുടക്കമായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ദഅ്‌വ. യുദ്ധങ്ങൾക്ക് പകരം ദഅ്‌വക്ക് മുൻഗണന നൽകി. സിന്ധ് ഉൾപ്പെടെ പല നാടുകളിലെയും ഭരണാധികാരികൾക്ക് ഇസ്‌ലാമിലേക്ക് ക്ഷണിച്ച് കത്തുകൾ അയച്ചു. ധാരാളം പേർ ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ചു.

ഖിലാഫത്തിന്റെ മാതൃക പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. രാജവാഴ്ചയുടെ ശൈലിയിലേക്ക് മാറിയ ഭരണത്തെ ഒരിക്കൽ കൂടി ഖുലഫാഉർറാശിദീന്റെ ലാളിത്യത്തിലേക്കും നീതിയിലേക്കും തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു. സുഫ്‌യാനുസ്സൗരി ഉൾപ്പെടെയുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഖുലഫാഉർറാശിദീനോടൊപ്പം എണ്ണിയിട്ടുണ്ട്.

നമുക്കുള്ള പാഠങ്ങൾ

മാറ്റം ഏത് പ്രായത്തിലും സാധ്യം. സുഖലോലുപമായ യൗവനം നയിച്ച ഒരാൾ തഖ്‌വയുടെ പ്രതീകമായി മാറി. തൗബയുടെ വാതിൽ എപ്പോഴും തുറന്നിരിക്കുന്നു.

അധികാരം ഒരു അമാനത്താണ്. പദവി കിട്ടിയപ്പോൾ സന്തോഷിക്കുകയല്ല, കരയുകയാണ് അദ്ദേഹം ചെയ്തത്. ഉത്തരവാദിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആ ഭയം നമ്മുടെ ഓരോ സ്ഥാനത്തിലും – ഓഫീസിലും മഹല്ലിലും വീട്ടിലും – ഉണ്ടാകണം.

നീതി സ്വന്തക്കാരിൽ നിന്ന് തുടങ്ങണം. അന്യായം തിരുത്താൻ ആദ്യം സ്വന്തം കുടുംബത്തിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം തുടങ്ങിയത്.

പൊതുമുതലിലെ സൂക്ഷ്മത. ഒരു വിളക്കിലെ എണ്ണയിൽ പോലും ഹലാലും ഹറാമും നോക്കിയ ആ മനസ്സ്, പൊതുപണം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന എല്ലാവർക്കും ഓർമപ്പെടുത്തലാണ്.

നല്ല ഇണ. ആഭരണങ്ങളും സുഖങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഭർത്താവിന്റെ നല്ല തീരുമാനത്തിനൊപ്പം നിന്ന ഫാത്വിമ ബിൻത് അബ്ദിൽ മലികും ഈ ചരിത്രത്തിലെ നായികയാണ്.

കൂടിയാലോചന. മദീന ഗവർണറായിരിക്കുമ്പോഴും ഖലീഫയായപ്പോഴും പണ്ഡിതന്മാരുമായി കൂടിയാലോചിച്ചാണ് അദ്ദേഹം തീരുമാനങ്ങൾ എടുത്തത്. “അവരുടെ കാര്യങ്ങൾ അവർക്കിടയിലെ കൂടിയാലോചനയിലൂടെയാണ്” (42:38) എന്ന ഖുർആനിക അധ്യാപനം കുടുംബത്തിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും നാം പ്രാവർത്തികമാക്കണം.

എല്ലാവരോടും നീതി. മുസ്‌ലിമല്ലാത്തവരോടും അദ്ദേഹം കാണിച്ച നീതി, ഒരു ജനതയോടുള്ള വിദ്വേഷം നീതി കൈവിടാൻ കാരണമാകരുത് (5:8) എന്ന ഖുർആനിക പാഠത്തിന്റെ പ്രായോഗിക രൂപമാണ്.

മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഖുതുബകളിൽ ഏറെയും പരലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമപ്പെടുത്തലുകളായിരുന്നു. ഭരണത്തിന്റെ തിരക്കിലും ഖബ്റിനെയും വിചാരണയെയും അദ്ദേഹം മറന്നില്ല. ആ ഓർമയാണ് അധികാരത്തിന്റെ പ്രലോഭനങ്ങളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ കാത്തത്. നമ്മുടെ ദൈനംദിന തിരക്കിനിടയിലും ആഖിറത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത മനസ്സിലുണ്ടാകണം.

ആയുസ്സിലെ ബറകത്ത്. നാൽപ്പത് വയസ്സ് തികയും മുമ്പ് വിടവാങ്ങിയിട്ടും, രണ്ടര വർഷത്തെ ഭരണം നൂറ്റാണ്ടുകൾ ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു. കാലത്തിന്റെ ദൈർഘ്യമല്ല, അതിലെ ആത്മാർഥതയാണ് വലുത്. ഇന്ന് കിട്ടിയ അവസരം നന്മയിൽ ഉപയോഗിക്കാം, നാളെ എന്ന് നീട്ടിവെക്കാതെ.

ഭാര്യയുടെ പിന്തുണ. ഭർത്താവിന്റെ നന്മയുടെ തീരുമാനങ്ങൾക്കൊപ്പം നിൽക്കുന്ന ഇണ ഒരു വലിയ അനുഗ്രഹമാണ്. ഫാത്വിമ ബിൻത് അബ്ദിൽ മലികിന്റെ ത്യാഗം ആ ഭരണത്തിന്റെ വിജയത്തിൽ ചെറുതല്ല.

അവലംബങ്ങൾ

• സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി, കിതാബുൽ ഇൽമ്, ബാബു കൈഫ യുഖ്ബളുൽ ഇൽമ്
• ഇബ്നു അബ്ദിൽ ഹകം, സീറത്തു ഉമർ ബിൻ അബ്ദിൽ അസീസ്
• ഇബ്നു സഅ്ദ്, അത്ത്വബഖാത്തുൽ കുബ്റാ
• ഇമാം ദഹബി, സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്, ഭാഗം 5
• ഇബ്നു കസീർ, അൽ ബിദായ വന്നിഹായ
• ഇമാം സുയൂത്വി, താരീഖുൽ ഖുലഫാഅ്