ഇമാം ബുഖാരി (റ)

ആമുഖം

നമ്മുടെ പള്ളികളിലും ദർസുകളിലും ഖുതുബകളിലും ഒരു ഹദീസ് ഉദ്ധരിച്ച ശേഷം “ബുഖാരി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്” എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ നമുക്ക് ഒരു സമാധാനമാണ്. കാരണം, ഖുർആൻ കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും സ്വഹീഹായ ഗ്രന്ഥമായി മുസ്‌ലിം ലോകം ഒന്നടങ്കം അംഗീകരിച്ചതാണ് സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി. ആ ഗ്രന്ഥത്തിന് പിന്നിൽ ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവനുള്ള അധ്വാനവും തഖ്‌വയും ഉണ്ട്. അദ്ദേഹമാണ് ഇമാം ബുഖാരി (റ).

ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ “അമീറുൽ മുഅ്മിനീൻ ഫിൽ ഹദീസ്” (ഹദീസിലെ വിശ്വാസികളുടെ നേതാവ്) എന്ന് വിളിച്ചു. ആ മഹാനെ നമുക്ക് ഒന്ന് അടുത്തറിയാം.

ആദ്യകാല ജീവിതം

അബൂ അബ്ദില്ലാഹ് മുഹമ്മദ് ബിൻ ഇസ്മാഈൽ ബിൻ ഇബ്റാഹീം ബിൻ അൽ മുഗീറ അൽ ബുഖാരി എന്നാണ് പൂർണ നാമം. ഹിജ്റ 194 ശവ്വാൽ 13-ന് (ക്രി. 810 ജൂലൈ) വെള്ളിയാഴ്ച, ഇന്നത്തെ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെ ബുഖാറ നഗരത്തിലാണ് ജനനം.

പിതാവ് ഇസ്മാഈൽ ഒരു ഹദീസ് പണ്ഡിതനായിരുന്നു. ഇമാം മാലിക് (റ)യിൽ നിന്ന് ഹദീസ് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ഹലാലായ സമ്പാദ്യത്തിൽ അദ്ദേഹം വളരെ സൂക്ഷ്മത പുലർത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ മുഹമ്മദ് ചെറിയ കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ പിതാവ് മരണപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഉമ്മയാണ് മകനെയും സഹോദരൻ അഹ്മദിനെയും വളർത്തിയത്.

ചെറുപ്പത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്നും ഉമ്മയുടെ നിരന്തരമായ ദുആയുടെ ഫലമായി കാഴ്ച തിരിച്ചുകിട്ടിയെന്നും പല ചരിത്രകാരന്മാരും ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട് (ഹാഫിള് ഇബ്നു ഹജർ, ഹദ്‌യുസ്സാരീ). ഒരു ഉമ്മയുടെ ദുആയുടെ ശക്തിക്ക് ഇത് വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.

ഏകദേശം പത്ത് വയസ്സായപ്പോൾ തന്നെ അദ്ദേഹം ഹദീസ് മനഃപാഠമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കുട്ടിക്കാലത്ത് തന്നെ ഒരു ഗുരു സനദിൽ തെറ്റ് വരുത്തിയപ്പോൾ അത് മര്യാദയോടെ തിരുത്തിക്കൊടുത്ത സംഭവം അദ്ദേഹം തന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. പതിനാറ് വയസ്സായപ്പോഴേക്കും അബ്ദുല്ലാഹ് ബിൻ മുബാറക്, വകീഅ് തുടങ്ങിയവരുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അദ്ദേഹം മനഃപാഠമാക്കിയിരുന്നു.

പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ

ഹജ്ജും ഇൽമിനുള്ള യാത്രകളും

പതിനാറാം വയസ്സിൽ (ഹി. 210) ഉമ്മയോടും സഹോദരനോടും കൂടെ അദ്ദേഹം ഹജ്ജിന് പോയി. ഹജ്ജ് കഴിഞ്ഞ് ഉമ്മയും സഹോദരനും നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഇൽമ് തേടി മക്കയിൽ തന്നെ നിന്നു. അവിടെ നിന്ന് തുടങ്ങിയ യാത്രകൾ പിന്നീട് പതിറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ടു.

മക്ക, മദീന, ബസ്വറ, കൂഫ, ബഗ്ദാദ്, ശാം, ഈജിപ്ത്, ഖുറാസാൻ, നൈസാബൂർ, മർവ് തുടങ്ങി അന്നത്തെ ഇസ്‌ലാമിക ലോകത്തിലെ ഇൽമിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളിലെല്ലാം അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു. ആയിരത്തിലധികം ഗുരുക്കന്മാരിൽ നിന്ന് ഹദീസ് എഴുതിയെടുത്തു എന്ന് അദ്ദേഹം തന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹമ്പൽ, അലി ബിൻ അൽ മദീനി, യഹ്‌യ ബിൻ മഈൻ, ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ റാഹവൈഹി തുടങ്ങിയ മഹാ പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുക്കന്മാരിൽ പെടുന്നു.

അത്ഭുതകരമായ ഓർമശക്തി

ബഗ്ദാദിൽ എത്തിയപ്പോൾ അവിടത്തെ പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒന്ന് പരീക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. നൂറ് ഹദീസുകളുടെ സനദും മത്നും (പരമ്പരയും വാചകവും) മാറ്റിമറിച്ച് പത്ത് പേർക്ക് വീതിച്ചുകൊടുത്തു. ഓരോരുത്തരും ചോദിച്ചപ്പോൾ “എനിക്കറിയില്ല” എന്നായിരുന്നു മറുപടി. എല്ലാം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഓരോരുത്തരോടും തിരിഞ്ഞ്, അവർ പറഞ്ഞ തെറ്റായ രൂപവും പിന്നെ ശരിയായ രൂപവും ക്രമത്തിൽ തന്നെ പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠത അംഗീകരിച്ചു (ഖത്വീബുൽ ബഗ്ദാദി, താരീഖു ബഗ്ദാദ്).

സ്വഹീഹിന്റെ രചന

ഒരിക്കൽ ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ റാഹവൈഹിയുടെ സദസ്സിൽ “നബി (സ്വ)യുടെ സ്വഹീഹായ ഹദീസുകൾ മാത്രം ചേർത്ത് ഒരു ചുരുക്കിയ ഗ്രന്ഥം ആരെങ്കിലും തയ്യാറാക്കിയിരുന്നെങ്കിൽ” എന്ന ഒരു അഭിപ്രായം ഉയർന്നു. ആ വാക്ക് ഇമാം ബുഖാരി (റ)യുടെ മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞു. അങ്ങനെയാണ് “അൽ ജാമിഉൽ മുസ്നദുസ്സ്വഹീഹ്” എന്ന ഗ്രന്ഥം പിറന്നത്.

ആറ് ലക്ഷം ഹദീസുകളിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുത്താണ് ഈ ഗ്രന്ഥം തയ്യാറാക്കിയതെന്നും പതിനാറ് വർഷം അതിന് വേണ്ടി ചെലവഴിച്ചെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഓരോ ഹദീസ് എഴുതുന്നതിന് മുമ്പും കുളിച്ച് രണ്ട് റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കുമായിരുന്നു എന്നും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആവർത്തനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ ഏഴായിരത്തിലധികം ഹദീസുകളും, ആവർത്തനം ഒഴിവാക്കിയാൽ ഏകദേശം രണ്ടായിരത്തി അറുന്നൂറോളം ഹദീസുകളുമാണ് ഇതിലുള്ളത്.

ഹദീസ് സ്വീകരിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹം വെച്ച നിബന്ധനകൾ വളരെ കർശനമായിരുന്നു. റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നവർ വിശ്വസ്തരും നല്ല ഓർമയുള്ളവരും ആകണം എന്നതിന് പുറമെ, ഓരോ റാവിയും താൻ ഉദ്ധരിക്കുന്ന ആളെ ഒരിക്കലെങ്കിലും നേരിൽ കണ്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് (ലിഖാഅ്) സ്ഥിരപ്പെടണം എന്ന നിബന്ധനയും അദ്ദേഹം പാലിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് പിൽക്കാല പണ്ഡിതന്മാർ (ഖാളി ഇയാള്, ഇബ്നു ഹജർ തുടങ്ങിയവർ) വിശദീകരിക്കുന്നത്. ഇമാം മുസ്‌ലിം ഈ കാര്യത്തിൽ സമകാലികരാവുകയും കണ്ടുമുട്ടാൻ സാധ്യതയുണ്ടാവുകയും ചെയ്താൽ മതി എന്ന നിലപാടാണ് സ്വീകരിച്ചത്.

ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ഘടന

സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി തുടങ്ങുന്നത് “കിതാബു ബദ്ഇൽ വഹ്‌യ്” (വഹ്‌യിന്റെ ആരംഭം) എന്ന അധ്യായത്തോടെയാണ്. അതിലെ ആദ്യ ഹദീസ് “കർമങ്ങൾ നിയ്യത്ത് കൊണ്ട് മാത്രമാണ്” എന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഹദീസും. ഈ ഗ്രന്ഥം രചിക്കുന്ന തന്റെ നിയ്യത്ത് അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി മാത്രമാകണം എന്ന ഓർമപ്പെടുത്തലായാണ് പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ കാണുന്നത്. തുടർന്ന് ഈമാൻ, ഇൽമ്, വുളൂഅ്, നമസ്കാരം, സകാത്ത്, ഹജ്ജ്, നോമ്പ്, കച്ചവടം, നിക്കാഹ്, മര്യാദകൾ, തഫ്സീർ, മഗാസി തുടങ്ങി ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളെയും സ്പർശിക്കുന്ന കിതാബുകൾ വരുന്നു. ഗ്രന്ഥം അവസാനിക്കുന്നത് “കിതാബുത്തൗഹീദ്” കൊണ്ടാണ്, അതിലെ അവസാന ഹദീസ് “നാവിന് ലഘുവായ, മീസാനിൽ ഭാരമുള്ള, റഹ്മാന് പ്രിയപ്പെട്ട രണ്ട് വചനങ്ങൾ: സുബ്ഹാനല്ലാഹി വബിഹംദിഹീ, സുബ്ഹാനല്ലാഹിൽ അളീം” എന്നതും (സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി 7563, അബൂഹുറൈറ (റ)യിൽ നിന്ന്). ഈ ദിക്റിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതകൾ സുബ്ഹാനല്ലാഹി വബിഹംദിഹീ: ഗുണങ്ങൾ എന്ന ലേഖനത്തിലുണ്ട്. തുടക്കം നിയ്യത്തിലും ഒടുക്കം ദിക്റിലും. ആ ക്രമീകരണത്തിൽ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഴം കാണാം.

രചന പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം അദ്ദേഹം അത് അഹ്മദ് ബിൻ ഹമ്പൽ, യഹ്‌യ ബിൻ മഈൻ, അലി ബിൻ അൽ മദീനി തുടങ്ങിയ ഗുരുക്കന്മാർക്ക് മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. നാല് ഹദീസുകൾ ഒഴികെ എല്ലാം സ്വഹീഹാണെന്ന് അവർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി, ആ നാലിലും ശരി ബുഖാരിയുടെ ഭാഗത്താണെന്ന് ഉഖൈലി പറഞ്ഞതായി ഇബ്നു ഹജർ ഉദ്ധരിക്കുന്നു. തൊണ്ണൂറായിരത്തോളം ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് സ്വഹീഹ് കേട്ടു എന്ന് ശിഷ്യൻ ഫിറബ്‌രി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

അവസാന കാലത്തെ പരീക്ഷണങ്ങൾ

ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലം പരീക്ഷണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. നൈസാബൂരിൽ ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്യുമ്പോഴുള്ള “നമ്മുടെ ഉച്ചാരണം” (ലഫ്ള്) സൃഷ്ടിയാണോ എന്ന ചർച്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അവിടത്തെ പണ്ഡിതൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ യഹ്‌യ അദ്ദുഹ്‌ലിയുമായി ഉണ്ടായ അഭിപ്രായ വ്യത്യാസത്തിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന് അവിടം വിടേണ്ടി വന്നു. “ഖുർആൻ അല്ലാഹുവിന്റെ വചനമാണ്, സൃഷ്ടിയല്ല; അടിമകളുടെ പ്രവൃത്തികൾ സൃഷ്ടിയാണ്” എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് (ഖൽഖു അഫ്ആലിൽ ഇബാദ്). ജന്മനാടായ ബുഖാറയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, അവിടത്തെ ഗവർണർ തന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ വന്ന് മക്കൾക്ക് പ്രത്യേകം ക്ലാസ് എടുക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. “ഞാൻ ഇൽമിനെ അപമാനിക്കില്ല, അത് ജനങ്ങളുടെ വാതിൽക്കൽ കൊണ്ടുപോകില്ല. ആവശ്യമുള്ളവർ എന്റെ പള്ളിയിലേക്കോ വീട്ടിലേക്കോ വരട്ടെ” എന്നായിരുന്നു മറുപടി. ഇതിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ബുഖാറയും വിടേണ്ടി വന്നു.

ഒടുവിൽ സമർഖന്ദിനടുത്തുള്ള ഖർതങ്ക് എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ബന്ധുക്കളുടെ അടുക്കൽ എത്തി. ഹിജ്റ 256 ശവ്വാൽ ഒന്നിന്, ഈദുൽ ഫിത്വ്ർ രാത്രിയിൽ (ക്രി. 870 ആഗസ്റ്റ്), 62 വയസ്സ് തികയാൻ പതിമൂന്ന് ദിവസം മാത്രം ബാക്കിയുള്ളപ്പോൾ അദ്ദേഹം വഫാത്തായി. പെരുന്നാൾ ദിനം തന്നെ ളുഹ്റിന് ശേഷം ഖബറടക്കി.

സ്വഭാവവും ഇബാദത്തും

ഇൽമിൽ മാത്രമല്ല, തഖ്‌വയിലും അദ്ദേഹം മുന്നിലായിരുന്നു. റമളാനിൽ രാത്രിനമസ്കാരങ്ങളിൽ ധാരാളം ഖുർആൻ ഓതുമായിരുന്നു. ആരെയും പരദൂഷണം പറഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നും, അതിന്റെ പേരിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ മുന്നിൽ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടില്ലെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതായി ഇമാം ദഹബി ഉദ്ധരിക്കുന്നു. റാവിമാരെ വിമർശിക്കുമ്പോൾ പോലും വളരെ മയമുള്ള വാക്കുകളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. “അയാളെക്കുറിച്ച് പരിശോധന ആവശ്യമാണ്” എന്നതു പോലുള്ള സൗമ്യമായ പ്രയോഗങ്ങൾ.

സംഭാവനകളും പൈതൃകവും

സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിയാണ് ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന. ഖുർആൻ കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും സ്വഹീഹായ ഗ്രന്ഥം എന്ന് ഉമ്മത്തിലെ പണ്ഡിതന്മാർ ഏകകണ്ഠമായി അംഗീകരിച്ചു. ഈ ഗ്രന്ഥത്തിലെ അധ്യായങ്ങളുടെ തലക്കെട്ടുകൾ (തറാജിം) പോലും ആഴമേറിയ ഫിഖ്ഹ് ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ്. “ബുഖാരിയുടെ ഫിഖ്ഹ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തറാജിമിലാണ്” എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയാറുണ്ട്.

ഇതിന് പുറമെ അൽ അദബുൽ മുഫ്റദ് (മര്യാദകളെക്കുറിച്ച്), അത്താരീഖുൽ കബീർ (റാവിമാരെക്കുറിച്ച്), ഖൽഖു അഫ്ആലിൽ ഇബാദ് തുടങ്ങി ധാരാളം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചു.

സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിക്ക് നൂറുകണക്കിന് വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ഹാഫിള് ഇബ്നു ഹജർ അൽ അസ്ഖലാനി (റ)യുടെ “ഫത്ഹുൽ ബാരി”യാണ് അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. ഇമാം മുസ്‌ലിം, ഇമാം തിർമിദി തുടങ്ങിയ മഹാന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാരായിരുന്നു; ഇമാം നസാഈ പോലുള്ളവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ നിന്ന് ഉപകാരം നേടി. പിൽക്കാലത്ത് ഇമാം നവവി (റ) സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിക്ക് ഒരു വ്യാഖ്യാനം എഴുതിത്തുടങ്ങിയിരുന്നു; അത് പൂർത്തിയായില്ല. കേരളത്തിലെ പള്ളിദർസുകളിലും അറബിക് കോളേജുകളിലും ഇന്നും സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി ഓതിപ്പഠിക്കുന്നത് ആ പൈതൃകത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണ്.

കേരളവും സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിയും

കേരളത്തിലെ പള്ളിദർസുകളിൽ ഉയർന്ന ക്ലാസുകളിൽ ഓതുന്ന പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി. പല അറബിക് കോളേജുകളിലും ഹദീസ് പഠനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം ഈ ഗ്രന്ഥമാണ്. റമദാനിൽ ചില പള്ളികളിൽ ബുഖാരി ദർസുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഇന്ന് മലയാളത്തിലും സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിയുടെ പരിഭാഷകൾ ലഭ്യമാണ്. ഖുതുബയിലോ പ്രസംഗത്തിലോ “ബുഖാരി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്” എന്ന് പറയുമ്പോൾ ഹദീസ് നമ്പറും കൂടി പറയുന്ന ശീലം വളർത്തിയാൽ കേൾക്കുന്നവർക്ക് സ്വയം പരിശോധിക്കാൻ എളുപ്പമാകും.

സാധാരണ കാണുന്ന പിഴവുകൾ

• “ആറ് ലക്ഷം ഹദീസുകൾ” എന്നതിനെ ആറ് ലക്ഷം വ്യത്യസ്ത ഹദീസുകളായി മനസ്സിലാക്കൽ: ഒരേ ഹദീസിന്റെ വിവിധ പരമ്പരകളും സ്വഹാബികളുടെയും താബിഉകളുടെയും വാക്കുകളും (ആസാർ) അക്കാലത്ത് “ഹദീസ്” എന്ന എണ്ണത്തിൽ പെട്ടിരുന്നു.
• ബുഖാരിയിൽ ഇല്ലാത്തതെല്ലാം ദുർബലമാണെന്ന ധാരണ: എല്ലാ സ്വഹീഹായ ഹദീസുകളും താൻ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലെന്ന് ഇമാം ബുഖാരി തന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മുസ്‌ലിം, അബൂദാവൂദ്, തിർമിദി തുടങ്ങിയവയിലും ധാരാളം സ്വഹീഹായ ഹദീസുകളുണ്ട്.
• പരമ്പരയില്ലാതെ ഉദ്ധരിച്ചവയെയും (മുഅല്ലഖാത്ത്) അധ്യായത്തലക്കെട്ടുകളെയും പൂർണ്ണ പരമ്പരയുള്ള ഹദീസുകളെപ്പോലെ കാണൽ: “ഖുർആൻ കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും സ്വഹീഹ്” എന്ന വിശേഷണം പ്രധാനമായും പരമ്പര സഹിതമുള്ള ഹദീസുകളെക്കുറിച്ചാണ്.
• “ബുഖാരിയിലുണ്ട്” എന്ന് പറഞ്ഞ് പരിശോധിക്കാതെ പ്രചരിപ്പിക്കൽ: സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പല വ്യാജ വാചകങ്ങളും ബുഖാരിയുടെ പേരിൽ പ്രചരിക്കുന്നുണ്ട്. നമ്പർ സഹിതം പരിശോധിക്കുക.

നമുക്കുള്ള പാഠങ്ങൾ

ഉമ്മയുടെ ദുആയും വളർത്തലും. പിതാവില്ലാതെ വളർന്ന ഒരു കുട്ടിയെ ലോകം അറിയുന്ന പണ്ഡിതനാക്കിയത് ഒരു ഉമ്മയുടെ ത്യാഗവും പ്രാർഥനയുമാണ്. നമ്മുടെ ഉമ്മമാരുടെ ദുആയുടെ വില നാം തിരിച്ചറിയണം.

ഹലാലായ സമ്പാദ്യം. പിതാവിന്റെ സമ്പത്തിൽ ഒരു ദിർഹം പോലും സംശയാസ്പദമായത് ഇല്ലായിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ ഹലാലിന്റെ ബറകത്ത് മകനിൽ കണ്ടു.

ഇൽമിനോടുള്ള ആദരവ്. ഭരണാധികാരിയുടെ മുന്നിൽ പോലും ഇൽമിന്റെ മാന്യത വിട്ടുകൊടുത്തില്ല. ഇൽമ് പഠിക്കുന്നവരും പഠിപ്പിക്കുന്നവരും ആ ആത്മാഭിമാനം കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം.

സൂക്ഷ്മതയും സത്യസന്ധതയും. ഒരു വാക്ക് നബി (സ്വ)യിലേക്ക് ചേർക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം കാണിച്ച സൂക്ഷ്മത ഇന്നത്തെ സോഷ്യൽ മീഡിയ കാലത്ത് നമുക്ക് വലിയ പാഠമാണ്. കേട്ടതെല്ലാം ഹദീസാണെന്ന് പറഞ്ഞ് ഫോർവേഡ് ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് ഒന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക.

പരിശ്രമം. ഇൽമിന് വേണ്ടി നാടും വീടും വിട്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾ സഞ്ചരിച്ച ആ മനസ്സ് നമ്മുടെ വിദ്യാർഥികൾക്ക് പ്രചോദനമാകട്ടെ.

സമയത്തിന്റെ വില. രാത്രി ഉറക്കത്തിനിടയിൽ പോലും ഒരു ആശയം മനസ്സിൽ വന്നാൽ എഴുന്നേറ്റ് വിളക്ക് കത്തിച്ച് കുറിച്ചുവെക്കുമായിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തുകാരൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബീഹാതിം പറയുന്നു. ഒരു രാത്രിയിൽ പലതവണ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുമായിരുന്നു. മൊബൈലിൽ സമയം കളയുന്ന നമുക്ക് ഇത് വലിയ ചിന്താവിഷയമാണ്.

അമ്പെയ്ത്തും ആരോഗ്യവും. ഇൽമിനോടൊപ്പം ശരീരത്തിന്റെ കരുത്തും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധിച്ചു. അമ്പെയ്ത്തിൽ നല്ല പരിശീലനമുണ്ടായിരുന്നു, അപൂർവമായേ ലക്ഷ്യം തെറ്റാറുള്ളൂ എന്ന് ശിഷ്യന്മാർ പറയുന്നു. പഠനവും ആരോഗ്യവും ഒന്നിച്ചുപോകണം.

ഗുരുക്കന്മാരോടുള്ള നന്ദി. ആയിരത്തിലധികം ഗുരുക്കന്മാരെ അദ്ദേഹം പേരെടുത്ത് ഓർത്തുവെച്ചു, അവരിൽ നിന്ന് കേട്ടത് കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തി. നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചവരെ ഓർക്കുക, അവർക്ക് വേണ്ടി ദുആ ചെയ്യുക.

ജീവിതത്തിലേക്ക്: ഘട്ടങ്ങൾ

1. ദിവസവും സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിയിൽ നിന്ന് ഒരു ഹദീസെങ്കിലും പരിഭാഷ സഹിതം വായിക്കുക.
2. ഏത് പഠനവും തുടങ്ങുമ്പോൾ നിയ്യത്ത് പുതുക്കുക – ബുഖാരി തന്റെ ഗ്രന്ഥം തുടങ്ങിയത് പോലെ.
3. ഒരു വാചകം ഹദീസാണെന്ന് പറയുന്നതിന് മുമ്പ് ഗ്രന്ഥവും നമ്പറും ഉറപ്പാക്കുക.
4. പഠിപ്പിച്ച ഗുരുക്കന്മാർക്ക് വേണ്ടി പതിവായി ദുആ ചെയ്യുക.

ഒരു ചിന്ത

ഒരു ചെറിയ കുട്ടിയുടെ കണ്ണുകൾക്ക് വെളിച്ചം തിരിച്ചുകിട്ടാൻ രാത്രികളിൽ കരഞ്ഞ് പ്രാർത്ഥിച്ച ഒരു ഉമ്മ. ആ കുട്ടി പിന്നീട് ലോകത്തിന് മുഴുവൻ വെളിച്ചം നൽകിയ ഗ്രന്ഥം രചിച്ചു. നമ്മുടെ വീടുകളിലെ ഉമ്മമാരുടെ ദുആകൾ ഏത് വെളിച്ചമാണ് ഭാവിയിൽ കൊണ്ടുവരിക എന്ന് നമുക്കറിയില്ല.

പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ (FAQ)

സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിയുടെ പൂർണ്ണ നാമം എന്താണ്?

“അൽ ജാമിഉൽ മുസ്നദുസ്സ്വഹീഹുൽ മുഖ്തസ്വർ മിൻ ഉമൂരി റസൂലില്ലാഹി (സ്വ) വ സുനനിഹീ വ അയ്യാമിഹീ” എന്നാണ് ഇബ്നു ഹജർ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന പേര്.

സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിയിൽ എത്ര ഹദീസുകളുണ്ട്?

ആവർത്തനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ ഏഴായിരത്തിലധികം (പ്രചാരത്തിലുള്ള നമ്പറിംഗിൽ 7563); ആവർത്തനം ഒഴിവാക്കിയാൽ ഏകദേശം 2600.

ഇമാം ബുഖാരിയുടെ ഖബർ എവിടെയാണ്?

സമർഖന്ദിനടുത്തുള്ള ഖർതങ്കിൽ, ഇന്നത്തെ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിൽ.

ഇമാം ബുഖാരിയുടെ പ്രധാന ശിഷ്യന്മാർ ആരെല്ലാം?

ഇമാം മുസ്‌ലിം, ഇമാം തിർമിദി, സ്വഹീഹിന്റെ പ്രസിദ്ധ നിവേദകൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ യൂസുഫ് അൽ ഫിറബ്‌രി തുടങ്ങിയവർ.

അവലംബങ്ങൾ

• ഇബ്നു ഹജർ അൽ അസ്ഖലാനി, ഹദ്‌യുസ്സാരീ (ഫത്ഹുൽ ബാരിയുടെ മുഖവുര)
• ഇമാം ദഹബി, സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്, ഭാഗം 12
• ഖത്വീബുൽ ബഗ്ദാദി, താരീഖു ബഗ്ദാദ്
• ഇബ്നു കസീർ, അൽ ബിദായ വന്നിഹായ
• ഇമാം നവവി, തഹ്ദീബുൽ അസ്മാഇ വല്ലുഗാത്ത്
• സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി: 1 (ആദ്യ ഹദീസ്), 7563 (അവസാന ഹദീസ്)
• ഇമാം ബുഖാരി, ഖൽഖു അഫ്ആലിൽ ഇബാദ്